AMINOKWASY

    Związki organiczne, pochodne węglowodorów, zawierające co najmniej jedną grupę aminową (-NH₂) i jedną grupę karboksylową (-COOH). Inaczej mówiąc są to kwasy karboksylowe alifatyczne lub aromatyczne, zawierające w cząsteczce oprócz grupy karboksylowej -COOH, grupę aminową -NH₂.
    Aminokwasy są związkami amfoterycznymi: w środowisku o pH niższym od ich punktu izojonowego (pI) występują jako kationy (-NH₃+) i mogą reagować z anionami, natomiast w środowisku o pH wyższym od pI tworzą aniony (-COO-) i reagują z kationami. W pI tworzą jony obojnacze, czyli elektrycznie obojętne.
    Wyróżnia się aminokwasy:
    obojętne (pI przy pH ok. 6,3),
    zasadowe (pI w zakresie zasadowym pH) i
    kwaśne (pI w zakresie kwaśnym pH).
    Aminokwasy naturalne, a zwłaszcza te, które wchodzą w skład białek (z wyjątkiem glicyny) zawierają węgiel asymetryczny i dlatego są optycznie czynne.
    Aminokwasy są związkami biologicznie ważnymi jako materiał budulcowy wszystkich białek, w których połączone są wiązaniami peptydowymi. Niektóre aminokwasy stanowią produkty wyjściowe do biosyntezy ważnych hormonów, np. z tyrozyny powstaje tyroksyna i adrenalina. Rośliny mogą syntetyzować wszystkie aminokwasy, zwierzęta są zdolne do syntezy tylko niektórych (aminokwasy endogenne), natomiast pozostałe (aminokwasy egzogenne) muszą pobierać z pokarmem. Dla większości kręgowców (w tym dla człowieka) aminokwasami egzogennymi są:
    aminokwasy aromatyczne (FENYLOALANINA, TRYPTOFAN),
    aminokwasy o łańcuchach rozgałęzionych (walina, leucyna, izoleucyna) oraz lizyna, treonina i metionina.
    Tyrozyna jest względnie egzogenna, tzn. nie jest wymagany jej dopływ z zewnątrz, jeżeli fenyloalanina jest dostarczana w dostatecznych ilościach.
    Ze względu na charakter reakcji katabolicznych aminokwasy dzieli się na:
    cukrotwórcze (glikogenne), włączające się w metabolizm cukrów oraz
    ketogenne, dostarczające produktów charakterystycznych dla przemiany tłuszczów.
    Odrębną grupę stanowią aminokwasy biorące udział w gospodarce układami zawierającymi jeden węgiel (np. HCHO).
    Aminokwasy naturalne występujące w białkach (wbudowane w procesie translacji):
    glicyna, alanina, seryna, cysteina, walina, leucyna, izoleucyna, metionina, treonina, prolina, arginina, lizyna, tryptofan, histydyna, tyrozyna, fenyloalanina, glutamina, kwas glutaminowy, asparagina, kwas asparaginowy.
    Niektóre aminokwasy naturalne występujące w białkach (powstające przez modyfikację po procesie translacji):
    cystyna, hydroksylizyna, hydroksyprolina.
    Niektóre aminokwasy wolne (nie występujące w białkach):
    ornityna, cytrulina, homoseryna.