AZOTYNY, AZOTANY

Znajdujące się w glebie sole azotowe pobierane przez rośliny i obracane na budowę cząsteczek białka, stanowiącego podstawowy element ciała roślin i zwierząt. Powstają w wyniku utleniania amoniaku i jego związków przez bakterie nitryfikacyjne (czyli nitryfikatory, z łac. nitrum = soda + facio = czynię) na tlenki azotu, które z innymi związkami mineralnymi tworzą znów azotowe związki glebowe. Nitryfikatory uzyskują potrzebną im do procesów syntezy energię przez utlenienie amoniaku lub azotynów do azotanów, czyli w wyniku nitryfikacji.
Są dwa rodzaje bakterii nitryfikacyjnych:
Bakterie z rodzaju Nitrosomonas utleniają sole amonowe do azotynów.
Bakterie z rodzaju Nitrobacter utleniają azotyny do azotanów.
Azotany mogą być bezpośrednio wykorzystywane jako źródło azotu przez rośliny, mogą gromadzić się w glebie (np. złoża saletry chilijskiej) lub ulegać rozkładowi przez bakterie denitryfikacyjne (bakterie wykorzystujące jako ostateczny akceptor wodoru azotany, azotyny lub podtlenek azotu z wytworzeniem amoniaku i azotu cząsteczkowego, uchodzącego do atmosfery, jako produktów końcowych reakcji. Proces ten nazywa się denitryfikacją lub oddychaniem azotanowym i zachodzi przede wszystkim wtedy, kiedy brak jest tlenu jako akceptora wodoru. Liczne denitryfikatory żyją w glebie i wodzie, przyczyniając się do lokalnych strat azotu glebowego, zwłaszcza w glebach słabo przewietrzanych. Wolny tlen hamuje denitryfikację, będąc bardziej pożądanym akceptorem wodoru niż utlenione związki azotu).
Bakterie nitryfikacyjne bytują głównie w glebie, wzbogacając ją w azotany, najchętniej wykorzystywaną przez rośliny formę azotu. Zbyt intensywna nitryfikacja nie jest pożądana, gdyż azotany są znacznie łatwiej wypłukiwane z gleby niż jony amonowe.
Inaczej mówiąc, bakterie nitryfikacyjne utleniają amoniak wytwarzany podczas procesów gnilnych (w rozkładzie białek) na azotyny, a te na azotany, przez co są bardzo ważnym czynnikiem obiegu związków azotowych w przyrodzie, azotany stanowią bowiem źródło pokarmu azotowego dla roślin wyższych.