HORMONY

    Substancje biologicznie aktywne o różnej budowie chemicznej wytwarzane w małych ilościach w określonych częściach organizmów ludzkich i zwierzęcych, w tzw. gruczołach wewnętrznego wydzielania, z których są rozprowadzane za pośrednictwem krwi do innych narządów - hormony gruczołowe (naczyniowe) oraz wytwarzane w tkankach - hormony tkankowe. W znikomo małych ilościach na drodze chemicznej wywierają ściśle określoną czynność fizjologiczną - biokatalizatory.
    Hormony są wydzielane wprost do krwi przez wyspecjalizowane komórki lub ich grupy, a także przez wyraźnie zlokalizowane gruczoły dokrewne. Hormony docierają z krwią do narządów lub tkanek docelowych, które posiadają swoiste receptory zdolne wychwytywać i wiązać odpowiedni hormon. Związanie hormonu z receptorem ułatwia przeniesienie jego działania do wnętrza komórki. Hormony pobudzają komórki docelowe do swoistej reakcji, np. hormon wzrostu pobudza podziały komórek chrząstki nasady kości długich powodując ich wzrost, prolaktyna pobudza komórki gruczołu mlecznego do syntezy mleka, a kortykotropina - komórki kory nadnerczy do syntezy kortyzolu.
    ZE WZGLĘDU NA BUDOWĘ CHEMICZNĄ HORMONY DZIELI SIĘ NA:
    POCHODNE AMINOKWASÓW np. adrenalina wytwarzana przez rdzeń nadnercza, regulująca przemianę cukrową, noradrenalina, tyroksyna wytwarzana przez tarczycę i wpływająca na wzmożenie przemiany materii oraz ogólny rozwój organizmu (brak tyroksyny prowadzi do kretynizmu, nadczynność tarczycy powoduje powiększenie gruczołu - wole), melatonina;
    PEPTYDOWE i BIAŁKOWE np. wytwarzane przez tylny płat przysadki mózgowej:
    oksytocyna (pobudzająca skurcze macicy oraz gruczoły mleczne) i wazopresyna regulująca wydalanie wody przez nerki),
    insulina (wytwarzana przez trzustkę i wpływająca na obniżenie poziomu cukru we krwi),
    kortykotropina (ACTH, wytwarzana przez przedni płat przysadki mózgowej i pobudzająca wzrost kory nadnercza i wydzielanie kortykosterydów), sekretyna (hormon tkankowy pobudzający trzustkę do produkcji soku trawiennego wytwarzana w przewodzie pokarmowym),
    angiotensyna (hormon tkankowy regulujący ciśnienie krwi i skurcze mięśni gładkich);
    STERYDOWE (pochodne cholesterolu) - kortykosterydy (kortykosteron, aldosteron, kortyzol - cenne w leczeniu artretyzmu, chorób skóry i stanów zapalnych) wytwarzane przez korę nadnercza regulujące gospodarkę mineralną ustroju i kierujące procesem tworzenia węglowodanów;
    hormony płciowe wytwarzane przez gruczoły płciowe, które regulują procesy płciowe i określają drugorzędne cechy płciowe, wpływają na ogólny stan zdrowia i na samopoczucie.
    DZIELI SIĘ JE NA:
    estrogeny (hormony żeńskie) wydzielane przez jajniki i regulujące wzrost oraz przygotowanie błony śluzowej macicy w pierwszym okresie ciąży, oraz androgeny (testosteron i androsteron - hormony męskie) znajdujące się w jądrach i w moczu oraz regulujące występowanie cech męskich i funkcje płciowe;
    oraz hormony roślinne, czyli fitohormony - substancje wzrostowe roślin, auksyny występujące w zakończeniach kiełków roślin, w organizmach ludzkich i zwierzęcych, gdzie nie wywierają specyficznego działania, jak w roślinach.
    Od niedawna do hormonów zwierzęcych zalicza się prostaglandyny, pochodne długołańcuchowych, nienasyconych kwasów tłuszczowych. Jest to grupa substancji biologicznie czynnych o silnym działaniu farmakologicznym. Są szeroko rozprzestrzenione w organizmie. Występują w wielu narządach i tkankach (w prostacie, nasieniu, płynie menstruacyjnym, mózgu, płucach, nerkach, grasicy, trzustce, macicy). Są syntetyzowane lokalnie w tkankach z udziałem swoistego enzymu - syntetazy.